مجتبی اسدیپور، کارگردان سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه آثار نمایشی ماه مبارک رمضان باید از درون این مناسبت دینی برخاسته باشند، اظهار کرد: سریال رمضانی زمانی معنا پیدا میکند که ماه رمضان در ساختار روایت و مسیر تحول شخصیتها حضور مؤثر داشته باشد. صرف استفاده از نشانههایی مانند سفره افطار یا دیالوگهای کلیشهای مذهبی، یک اثر را به سریالی رمضانی تبدیل نمیکند. اگر بتوان ماه رمضان را از داستان حذف کرد، بدون آنکه آسیبی به روایت وارد شود، آن اثر اساساً مناسبتمحور نیست.
وی افزود: در سالهایی از تلویزیون، تلاشهایی برای ارائه تصویری شاد و امیدبخش از ماه رمضان صورت گرفت و برخی آثار طنز توانستند پس از افطار مخاطب را با خود همراه کنند، اما این جریان بهتدریج کمرنگ شد. امروز با خلأ جدی آثار نمایشی متناسب با این ماه روبهرو هستیم و کمتر مجموعهای به تأثیرات عمیق روزهداری در زندگی فردی و اجتماعی انسان میپردازد. در حالی که رمضان میتواند بستری برای حل بحرانهای درونی و بازسازی شخصیت باشد.
اسدیپور با تأکید بر کارکرد تربیتی درام گفت: ماه رمضان تنها یک مناسک عبادی نیست، بلکه یک فرآیند تربیتی و سلوکی است. آثار نمایشی میتوانند نشان دهند چگونه امساک، خودکنترلی و توجه به معنویت، مسیر زندگی یک انسان را تغییر میدهد. متأسفانه بسیاری از تولیدات، از پرداختن به این لایههای عمیق پرهیز میکنند و به سطح مناسبت بسنده میشود، در نتیجه اثرگذاری مورد انتظار حاصل نمیشود.
این کارگردان سینما و تلویزیون ادامه داد: یکی از دلایل اصلی این وضعیت، فاصله برخی سازندگان با زیست دینی است. وقتی نویسنده یا کارگردان شناخت عمیقی از مفاهیم دینی نداشته باشد، ناگزیر به بازنمایی ظاهری و سطحی آنها روی میآورد. در چنین شرایطی، نهتنها پیام دینی منتقل نمیشود، بلکه گاهی اثر ناخواسته به ضد خود تبدیل میشود و ذهن مخاطب را نسبت به کارآمدی باورهای دینی دچار تردید میکند.
وی با اشاره به آسیبهای محتوایی آثار دینی تصریح کرد: در برخی روایتها، شخصیتهای مذهبی بهگونهای تصویر میشوند که در نهایت دعا، توسل و باورهای آنها هیچ کارکردی در حل مسئله ندارد. این نوع روایت، بهصورت ناخودآگاه این پیام را القا میکند که دینداری در بزنگاههای زندگی بیاثر است. چنین نگاهی، خطرناکترین آسیب برای آثار نمایشی دینی محسوب میشود.
اسدیپور درباره تأثیرگذاری آثار رمضانی بر مخاطب گفت: مخاطب مؤمن زمانی با یک اثر ارتباط برقرار میکند که احساس کند باورهایش در متن داستان به رسمیت شناخته شده است. اگر اثر نمایشی بتواند تجربه زیسته روزهداری را بهدرستی بازنمایی کند، حتی مخاطبی که اعتقاد کمتری دارد نیز بهتدریج جذب روایت خواهد شد. شرط اصلی این جذب، صداقت در روایت و پرهیز از شعارزدگی است.
وی درباره شرایط تولید آثار مناسبتی خاطرنشان کرد: نبود برنامهریزی بلندمدت، یکی از مهمترین موانع تولید آثار رمضانی است. معمولاً سفارش ساخت سریالها در فاصلهای کوتاه تا ماه رمضان داده میشود و این شتابزدگی، کیفیت متن و اجرا را تحت تأثیر قرار میدهد. در کنار این مسئله، ممیزیهای متعدد نیز باعث میشود نویسنده ناچار به تعدیل یا حذف بخشهای مهمی از روایت شود.
این کارگردان سینما و تلویزیون با اشاره به نقش مدیران رسانهای اظهار کرد: مدیریت فرهنگی آگاه، میتواند مسیر تولید آثار نمایشی را اصلاح کند. مدیران باید بدانند چه زمانی سفارش تولید بدهند و کار را به چه افرادی بسپارند. فقدان مدیریت تخصصی و دلسوزانه، یکی از دلایل اصلی افت کیفی آثار نمایشی در سالهای اخیر است.
وی در ادامه با انتقاد از غلبه برنامههای گفتوگومحور گفت: اگر قرار بود صرف گفتوگوهای کارشناسی موجب تحول فرهنگی شود، تاکنون این اتفاق رخ داده بود. تجربه نشان داده درام و روایت، تأثیر عمیقتری بر ذهن و احساس مخاطب دارد. بازگشت به تولید جدی آثار نمایشی، بهویژه در مناسبتهایی مانند ماه مبارک رمضان، یک ضرورت فرهنگی است. در چنین شرایطی، بیتوجهی به ظرفیتهای دراماتیک ماه رمضان، فاصله میان روایت رسانهای و زیست واقعی مخاطب را افزایش داده است. مخاطب امروز بهدنبال داستانهایی است که تجربه زندگی او را بازتاب دهد و به پرسشهای درونیاش پاسخ دهد. تداوم نگاه سطحی به مناسبتها، این فرصت مهم فرهنگی را به تهدید تبدیل میکند.
اسدیپور در انتها تصریح کرد: از سوی دیگر، کاهش تولید سریالهای مناسبتی و جایگزینی آنها با برنامههای کمهزینه، ارتباط نسل جدید با مفاهیم دینی را تضعیف کرده است. در حالی که آثار نمایشی میتوانند مفاهیم پیچیده معنوی را به زبانی ساده و اثرگذار منتقل کنند، حذف تدریجی آنها از جدول پخش، خلأ فرهنگی قابلتوجهی ایجاد کرده است. کارشناسان فرهنگی معتقدند احیای تولیدات رمضانی نیازمند تصمیمگیریهای کلان، اعتماد به نویسندگان خلاق و سرمایهگذاری هدفمند است. ماه مبارک رمضان فرصتی بیبدیل برای پیوند هنر و معناست؛ فرصتی که اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند آثار ماندگار و جریانساز در حوزه فرهنگ دینی خلق کند.
نظر شما